Hội nghị Khu vực về vận động và phổ biến công ước bom chùm, Bali, Indonesia (26-11-2009)

Hội nghị Bali về Bom chùm, tháng 11/2009 – Thành phần tham gia

Bali, Indonesia, 16-17/11/2009: Được nước chủ nhà Indonesia tổ chức và các nước Úc, Đức, Áo và Na Uy tài trợ, Hội nghị khu vực này có sự tham gia của đại diện các quốc gia trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, các tổ chức xã hội dân sự, các tổ chức quốc tế có quan tâm đến giải quyết vấn đề bom chùm cùng với những tác động về khía cạnh nhân đạo. Hội nghị nhằm khích lệ đối thoại giữa các thành viên tham gia về tính phù hợp và tầm quan trọng của Công ước Bom chùm (sau đây gọi tắt là Công ước). Ngoài ra, Hội nghị có mục đích thông báo cho các quốc gia chưa ký kết trong khu vực châu Á -Thái Bình Dương – khu vực bị ảnh hưởng bởi bom chùm nặng nề nhất – về các quy định, nghĩa vụ và việc thực hiện Công ước.

Tổng cộng đã có 103 nước đã ký Công ước từ tháng 12 năm 2008, trong đó có 24 nước đã phê chuẩn. Mười hai trong số 40 nước trong khu vực châu Á -Thái Bình Dương đã ký Công ước: Afghanistan, Úc, Quần đảo Cook, Fiji, Indonesia, Nhật Bản, Lào, Naru, New Zealand, Palau, Philippin, và Samoa. Hai quốc gia trong khu vực nằm trong số 24 quốc gia đã phê chuẩn Công ước: Nhật Bản và Lào. Chỉ cần có thêm sáu quốc gia phê chuẩn nữa là Công ước có hiệu lực.

Ở châu Á, bom chùm đã được sử dụng tại Afghanistan, Campuchia, Lào và Việt Nam. Trong khi Afghanistan đã ký kết và Lào đã phê chuẩn, các quốc gia bị ảnh hưởng Campuchia và Việt Nam chưa tham gia Công ước. Trên toàn thế giới ít nhất 77 quốc gia có dự trữ bom chùm, trong đó 12 nước ở châu Á, bao gồm Úc, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, Mông Cổ, Pakistan, Bắc Triều Tiên, Hàn Quốc, Singapore, Sri Lanka và Thái Lan. Úc đã phá hủy bom chùm dự trữ của mình và Nhật Bản đang trong quá trình thực hiện tương tự. Hoa Kỳ, nước sử dụng bom chùm trên quy mô lớn trong Chiến tranh Việt Nam, không ký Công ước.

Tham gia của các chính phủ
21 chính phủ có đại biểu tham gia hội nghị Bali, bao gồm:
Các nước đã ký: Afghanistan, Úc, Fiji, Indonesia, Nhật Bản, Lào, New Zealand, Palau và Philippin; và ba nước tài trợ đã ký và phê chuẩn Công ước, Áo, Đức và Na Uy.
Các nước chưa ký: Bangladesh, Campuchia, Malaysia, Mông Cổ, Myanmar, Sri Lanka, Timor Leste, Thái Lan và Việt Nam.
Trong số các nước được mời, Trung Quốc, Pakistan, Ấn Độ, Bắc Triều Tiên, Hàn Quốc, Singapore, Brunei, Nepal, Papua New Guinea và Samoa không tham gia. Hai quan chức đại diện cho Chính phủ Việt Nam tham dự hội nghị, ông Phạm Vinh Quang, Phó Vụ trưởng Vụ Tổ chức Quốc tế, Bộ Ngoại giao; và Thượng tá Đại tá Bùi Đắc Ngọ, Cục Tác chiến, Bộ Tổng tham mưu, Bộ Quốc phòng.

Nội dung Hội nghị
Hội nghị được khai mạc với diễn văn của Ngài Rezlan Ishar Jenie, Vụ trưởng Vụ Quan hệ Đa phương, Bộ Ngoại giao nước Cộng hòa của Indonesia. Indonesia không chỉ hỗ trợ mà còn tích cực tham gia vào quá trình Oslo hướng đến mục tiêu cuối cùng là cấm bom chùm. Hiện nay chính phủ Indonesia đang đối thoại với quân đội và sẽ bắt đầu làm việc cùng với các thành viên mới của quốc hội và các bên liên quan khác để bảo đảm việc phê chuẩn Công ước.
Ngoài ra trong phiên khai mạc, với tư cách là nạn nhân bom chùm và là người vận động đến từ Việt Nam, ông Phạm Quý Thí có phát biểu ý kiến được các đại biểu hội nghị hoan nghênh. Thí nói rằng ông mong muốn Việt Nam sớm ký Công ước để bảo đảm có được sự hỗ trợ quốc tế hiện đang rất cần thiết đối với nạn nhân bom chùm. Ông kêu gọi cộng đồng quốc tế hãy nhanh chóng hành động hỗ trợ cho các nước bị ảnh hưởng trong đó có Việt Nam, hiện đang nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh.

Tiếp theo cuộc họp báo với giới truyền thông Indonesia, Hội nghị được tiếp tục với phiên họp thứ nhất về “Hiểu biết về Công ước Bom chùm". Ba đại biểu từ các chính phủ Na Uy, Áo, và New Zealand thuyết trình nêu lại những nội dung cốt lõi của Công ước và lặp lại cam kết hỗ trợ các quốc gia thành viên khi Công ước được thực hiện.

Trong Phiên họp thứ hai về "Quan điểm của các nước bị ảnh hưởng bởi bom chùm nhiều nhất và nạn nhân", hai đại biểu của chính phủ Lào và Afghanistan trình bày quan điểm của chính phủ mình là các quốc gia bị ảnh hưởng bởi vấn đề bom chùm và tác động nhân đạo của nó đối với thường dân. Là một quốc gia phải chịu những ảnh hưởng ghê gớm và lâu dài của bom chùm, Lào đã có vai trò tích cực trong việc đàm phán văn bản của Công ước trong hai năm qua. Lào đồng ý đứng ra tổ chức Hội nghị lần thứ nhất các nước thành viên dự kiến vào tháng 11 năm 2010, nếu như Công ước có hiệu lực vào tháng 6 hoặc tháng 7 năm 2010. Sau đó, bà Nguyễn Thị Hương, một nạn nhân gián tiếp đến từ Việt Nam, cũng có bài phát biểu tại Hội nghị. Ông Phạm Vinh Quang, Bộ Ngoại giao Việt Nam phát biểu vắn tắt về quan điểm của chính phủ đối với Công ước bom chùm. Ông nói rằng chính phủ Việt Nam mong muốn cộng đồng quốc tế cam kết bảo đảm hỗ trợ tài chính cho Việt Nam, sau đó Việt Nam có thể sẽ ký. Một vấn đề quan tâm khác mà khiến Việt Nam chưa tham gia là nghĩa vụ rà phá diện tích đất đai bị ô nhiễm bom mìn. Chính phủ Việt Nam cho rằng các nghĩa vụ này vượt quá khả năng hiện tại của mình vì một khung thời gian mười năm để hoàn thành việc rà phá sau khi xem xét ước tính của Bộ Quốc phòng về thời gian và ngân sách cần thiết để làm sạch tất cả các vùng đất bị ô nhiễm (300 năm và hàng chục tỷ USD, v.v.).
Ngày thứ nhất của hội nghị đã kết thúc sau hai phiên họp thứ hai và thứ ba bàn về "Hợp tác và Hỗ trợ" và " Việc triển khai thực hiện trong nước". Bà Kim Hoa từ LSN Việt Nam có bài trình bày kêu gọi hợp tác quốc tế nhiều hơn và hỗ trợ cho Việt Nam để giúp đỡ nạn nhân hiện đang rất cần hỗ trợ.
Ngày thứ hai của hội nghị tiếp tục với phiên họp thứ tư - "Phá hủy Bom chùm dự trữ" - do Đại tá Werner Heidemann, Bộ Quốc phòng Đức chủ trì. Phiên họp này này có ba thuyết trình. Theo ông Thomas Frish, Bộ Ngoại giao, Đức là quốc gia có kinh nghiệm sâu rộng trong phá hủy bom chùm dự trữ vì họ đã thực sự làm việc đó vào năm 2001, do đó Đức sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho các nước thành viên.

Ông Lee Moroney, Quản lý dự án của NPA, đã trình bày tóm tắt về dự án phá hủy bom chùm dự trữ ở Indonesia. Năm 2007-2008, NPA tiến hành một nghiên cứu tính khả thi của nhiều phương tác phá hủy bom chùm dữ trữ tại Campuchia với đối tác kỹ thuật là Tổ chức Nhân đạo Golden West. Từ kết quả tổng thể của nghiên cứu này, NPA hiện đang chuẩn bị để hỗ trợ Indonesia thực hiện một dự án phá hủy bom chùm dự trữ và cung cấp quy trình giám sát chất lượng và hệ thống báo cáo minh bạch cho các cơ quan liên quan của Indonesia với đối tác Golden West. NPA cho rằng một nước trong khu vực mà chủ động thực hiện các bước đầu tiên để phá hủy bom chùm dự trữ sẽ là động lực cho các nước khác làm theo.
Phiên họp thứ sáu về "Hướng tới Công ước có hiệu lực và cuộc họp đầu tiên của các quốc gia thành viên của Công ước Bom chùm" diễn ra với ba thuyết trình của Nhật Bản, UNDP và CMC. Là chủ tịch của phiên họp này, ông Saleumxay Kommasith, Bộ Ngoại giao Lào bày tỏ sự lạc đạt được mục tiêu đưa Công ước sớm có hiệu lực, dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 6 hoặc tháng 7 năm 2010. Nếu điều này đúng thì cuộc họp đầu tiên có khả năng sẽ được tổ chức vào tháng 11 năm 2010. Công tác chuẩn bị cho cuộc họp này đang được tiến hành, và Lào kêu gọi nhiều quốc gia khác sớm tham gia Công ước và đề nghị các nước tài trợ giúp Lào tổ chức các cuộc họp thành công.
Hội nghị đã kết thúc với bài diễn văn bế mạc của ông Fikry Cassidy, Giám đốc Vụ An ninh Quốc tế và Giải trừ quân bị, Bộ Ngoại giao Indonesia.

Kết luận của Hội nghị
Công ước Bom chùm chỉ cần thêm sáu quốc gia phê chuẩn nữa là có hiệu lực. Kỳ vọng này đã được thể hiện rất rõ bởi các quốc gia thành viên cũng như cộng đồng quốc tế ủng hộ cấm bom chùm, bao gồm Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc (UNDP), Trung tâm Hành động Bom mìn Quốc tế tại Geneva (GICHD), Ủy ban Quốc tế Chữ thập đỏ (ICRC) và các đại biểu khác tham dự Hội nghị Bali.
Rõ ràng, cộng đồng quốc tế đang chú ý nhiều đến khu vực bị ảnh hưởng bởi bom chùm trên thế giới, đặc biệt là những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề mà chưa ký, bao gồm cả Campuchia và Việt Nam. Một tổ chức quốc tế như Quỹ Viện trợ Nhân dân Na Uy (NPA) nói rằng điều quan trọng đối với Việt Nam gia nhập càng sớm càng tốt, bởi vì các nước tài trợ rất quan tâm giúp đỡ Việt Nam. Nếu Việt Nam chờ đợi và ký trong khoảng hai hoặc ba năm sau, thì phần lớn hỗ trợ quốc tế sẽ được chuyển sang cho các nước khác đã ký kết và phê chuẩn trước, ví dụ như Lào. CHDCND Lào đã nhận được 4.000.000 USD từ Na Uy, 2.500.000 USD từ Áo, và 700.000 USD từ Nhật Bản. Ngoài ra Đức, Úc, Ai-len, và Luxembourg đã cam kết các khoản tài trợ khác. Mặc dù các nước tài trợ như Đức, Áo, Úc và Na Uy muốn giúp Việt Nam, họ không thể cung cấp nhiều hỗ trợ nếu Việt Nam không ký, bởi vì họ đang bị ràng buộc bởi các quy ước phải hỗ trợ trước hết cho các quốc gia đã ký Công ước.
Đối với Việt Nam, với vị trí có tầm ảnh hưởng của mình trong khu vực Châu Á -Thái Bình Dương, sự tham gia Việt Nam vào Công ước sẽ tạo động lực lớn cho các quốc gia chưa ký kết làm theo. Đã đến lúc Việt Nam hành động bằng cách nhanh chóng ký kết và phê chuẩn Công ước. Bất kỳ chậm trễ tham gia tiến trình này sẽ chỉ làm cho Việt Nam mất cơ hội nhận được sự hỗ trợ quốc tế cần thiết để giúp Việt Nam rà phá sạch bom chùm và các loại vật liệu nổ còn sót lại khác.

[tin khác]